1.अपाङ्गता परिचयपत्र (Disability Identity Card) बनाउने प्रक्रिया – नेपाल
अपाङ्गता परिचयपत्र भनेको के हो? What is Disability Identity Card
अपाङ्गता परिचयपत्र (Disability Identity Card) नेपाल सरकारद्वारा अपाङ्गता भएका व्यक्तिलाई प्रदान गरिने आधिकारिक परिचयपत्र हो। यो परिचयपत्र स्थानीय तह (नगरपालिका/गाउँपालिका) मार्फत जारी गरिन्छ र यसका आधारमा विभिन्न सरकारी सेवा, सामाजिक सुरक्षा भत्ता, स्वास्थ्य, शिक्षा, यातायात तथा अन्य सुविधाहरू प्राप्त गर्न सकिन्छ।
नेपालमा अपाङ्गताको प्रकृति र गम्भीरताका आधारमा परिचयपत्र चार रंगमा वर्गीकरण गरिएको हुन्छ।
- 🔴 रातो कार्ड – पूर्ण अशक्त
- 🔵 निलो कार्ड – अति अशक्त
- 🟡 पहेंलो कार्ड – मध्यम अशक्त
- ⚪ सेतो कार्ड – सामान्य अशक्त
अपाङ्गता परिचयपत्र(Disability Identity Card बनाउनका लागि योग्यता
- नेपाली नागरिक हुनुपर्छ।
- प्रचलित कानुनअनुसार अपाङ्गता भएको प्रमाणित हुनुपर्छ।
- सम्बन्धित निकायको मूल्याङ्कनबाट अपाङ्गताको वर्ग निर्धारण भएको हुनुपर्छ।
आवश्यक कागजातहरू
- नेपाली नागरिकताको प्रमाणपत्र (वा नाबालकको हकमा जन्मदर्ता प्रमाणपत्र)
- हालसालै खिचिएको पासपोर्ट साइज फोटो
- सरकारी अस्पताल वा मान्यता प्राप्त स्वास्थ्य संस्थाबाट जारी गरिएको मेडिकल रिपोर्ट
- अपाङ्गता सम्बन्धी चिकित्सकीय प्रमाण
- वडा कार्यालयको सिफारिस (आवश्यक परेमा)
- आवेदन फाराम
- अन्य आवश्यक कागजात (स्थानीय तहले मागेमा)
अपाङ्गता परिचयपत्र(Disability Identity Card) बनाउने प्रक्रिया
चरण १: आवश्यक कागजात तयार गर्नुहोस्
नागरिकता, मेडिकल रिपोर्ट, फोटो तथा अन्य आवश्यक कागजातहरू तयार गर्नुहोस्।
चरण २: वडा कार्यालयमा आवेदन दिनुहोस्
आफ्नो स्थायी ठेगाना रहेको वडा कार्यालयमा गई अपाङ्गता परिचयपत्रका लागि आवेदन दिनुहोस्।
चरण ३: आवश्यक कागजात पेश गर्नुहोस्
आवेदनसँग सबै आवश्यक कागजात बुझाउनुहोस्।
चरण ४: अपाङ्गता मूल्याङ्कन
स्थानीय तहले गठन गरेको अपाङ्गता परिचयपत्र समन्वय समिति वा तोकिएको मूल्याङ्कन समितिले मेडिकल रिपोर्ट तथा अन्य प्रमाणका आधारमा अपाङ्गताको स्तर निर्धारण गर्छ।
चरण ५: निर्णय तथा स्वीकृति
समितिको निर्णयपछि अपाङ्गताको वर्ग (रातो, निलो, पहेंलो वा सेतो) निर्धारण गरिन्छ।
चरण ६: अपाङ्गता परिचयपत्र प्राप्त गर्नुहोस्
स्वीकृत भएपछि सम्बन्धित स्थानीय तहबाट अपाङ्गता परिचयपत्र जारी गरिन्छ।
शुल्क
- अपाङ्गता परिचयपत्र सामान्यतया निःशुल्क प्रदान गरिन्छ।
लाग्ने समय
- आवश्यक कागजात पूरा भएमा सामान्यतया ३–१५ कार्यदिन।
- मूल्याङ्कन समितिको बैठक तथा प्रक्रिया अनुसार समय फरक हुन सक्छ।
कहाँबाट बनाउने?
- सम्बन्धित वडा कार्यालय
- सम्बन्धित नगरपालिका वा गाउँपालिका
- आवश्यक परे सरकारी अस्पताल वा स्वास्थ्य संस्थाबाट मेडिकल मूल्याङ्कन गरिन्छ।
अपाङ्गता परिचयपत्रको(Disability Identity Card)उपयोग
- सामाजिक सुरक्षा भत्ता प्राप्त गर्न
- स्वास्थ्य सेवामा सहुलियत
- शिक्षामा विशेष सुविधा तथा छात्रवृत्ति
- सार्वजनिक यातायातमा छुट (लागू हुने अवस्थामा)
- सरकारी सेवामा आरक्षण तथा सुविधा
- विभिन्न सरकारी तथा गैरसरकारी कार्यक्रमबाट उपलब्ध सेवाहरू प्राप्त गर्न
प्रायः सोधिने प्रश्न (FAQs)
१. अपाङ्गता परिचयपत्र कसले जारी गर्छ?
सम्बन्धित नगरपालिका वा गाउँपालिकाले जारी गर्छ।
२. अपाङ्गताको वर्ग कसरी निर्धारण हुन्छ?
मेडिकल रिपोर्ट र मूल्याङ्कन समितिको निर्णयका आधारमा अपाङ्गताको प्रकृति र गम्भीरता अनुसार वर्ग निर्धारण गरिन्छ।
३. अपाङ्गता परिचयपत्र बनाउन शुल्क लाग्छ?
सामान्यतया लाग्दैन। यो सेवा निःशुल्क उपलब्ध हुन्छ।
४. अपाङ्गता परिचयपत्र हराएमा के गर्ने?
सम्बन्धित स्थानीय तहमा निवेदन दिई आवश्यक कागजातका आधारमा प्रतिलिपि (Duplicate Card) प्राप्त गर्न सकिन्छ।
५. अपाङ्गता परिचयपत्रबाट के–कस्ता सुविधा पाइन्छ?
परिचयपत्रको वर्ग र लागू भएका सरकारी नीतिअनुसार सामाजिक सुरक्षा भत्ता, शिक्षा, स्वास्थ्य, यातायात तथा अन्य सेवामा सहुलियत र सुविधा प्राप्त गर्न सकिन्छ।
नोट: अपाङ्गता परिचयपत्र सम्बन्धी प्रक्रिया, परिचयपत्रको वर्गीकरण, आवश्यक कागजात, आवेदन विधि, सेवा–सुविधा तथा प्राप्त हुने अधिकारहरू नेपाल सरकारको प्रचलित कानुन, अपाङ्गता भएका व्यक्तिको अधिकार सम्बन्धी ऐन, सम्बन्धित नियमावली तथा स्थानीय तह (वडा कार्यालय, गाउँपालिका वा नगरपालिका) को कार्यविधिअनुसार समय–समयमा परिवर्तन हुन सक्छन्। विभिन्न स्थानीय तहमा आवश्यक कागजात, सेवा प्रदान गर्ने प्रक्रिया, आवेदन दिने स्थान तथा समयसीमा फरक हुन सक्ने भएकाले एउटै प्रक्रिया सबै क्षेत्रमा लागू नहुन सक्छ। साथै, परिचयपत्रको वर्ग निर्धारण सम्बन्धित चिकित्सकीय मूल्याङ्कन, सिफारिस तथा अधिकारप्राप्त निकायको निर्णयका आधारमा गरिन्छ। त्यसैले आवेदन दिनुअघि सम्बन्धित वडा कार्यालय, गाउँपालिका, नगरपालिका, जिल्ला प्रशासन कार्यालय वा सामाजिक विकाससँग सम्बन्धित निकायबाट नवीनतम सूचना, आवश्यक कागजात, शुल्क (लाग्ने भएमा), सेवा उपलब्ध हुने समय तथा अन्य आवश्यक विवरण एकपटक अनिवार्य रूपमा बुझ्न सिफारिस गरिन्छ। यस वेबसाइटमा प्रस्तुत गरिएको सामग्री केवल सामान्य जानकारी प्रदान गर्ने उद्देश्यले तयार गरिएको हो। सरकारी नीतिमा संशोधन, कानुनी व्यवस्था परिवर्तन वा प्रशासनिक निर्णयका कारण यहाँ उल्लेख गरिएका विवरणहरू भविष्यमा परिवर्तन हुन सक्ने भएकाले कुनै पनि आधिकारिक प्रक्रिया सुरु गर्नु अघि सम्बन्धित सरकारी निकायबाट प्रकाशित पछिल्लो सूचना वा आधिकारिक जानकारीलाई नै अन्तिम र प्रमाणिक आधार मान्नुहोस्।