कम्पनी दर्ता प्रमाणपत्र (Company Registration Certificate) बनाउने प्रक्रिया – नेपाल
कम्पनी दर्ता प्रमाणपत्र भनेको के हो?
कम्पनी दर्ता प्रमाणपत्र (Company Registration Certificate) भनेको कम्पनी ऐन, २०६३ बमोजिम नेपाल सरकारको कम्पनी रजिस्ट्रारको कार्यालय (Office of the Company Registrar – OCR) द्वारा जारी गरिने आधिकारिक कागजात हो। यो प्रमाणपत्र प्राप्त भएपछि कम्पनीले कानुनी रूपमा व्यवसाय सञ्चालन गर्न पाउँछ।
कम्पनी दर्ता गर्नका लागि योग्यता
- नेपाली वा विदेशी लगानीकर्ता (प्रचलित कानुनअनुसार) कम्पनी दर्ता गर्न योग्य हुनुपर्छ।
- कम्पनीको उद्देश्य कानुनअनुसार वैध हुनुपर्छ।
- कम्पनीको प्रस्तावित नाम पहिले नै दर्ता भएको हुनु हुँदैन।
- कम्पनी ऐन, २०६३ को प्रावधान पूरा गरेको हुनुपर्छ।
आवश्यक कागजातहरू
- संस्थापक (Promoters) को नागरिकता प्रमाणपत्रको प्रतिलिपि
- कम्पनीको प्रबन्धपत्र (Memorandum of Association – MOA)
- कम्पनीको नियमावली (Articles of Association – AOA)
- कम्पनीको कार्यालय ठेगाना
- कम्पनीको अधिकृत पूँजी (Authorized Capital) सम्बन्धी विवरण
- सञ्चालक (Directors) को विवरण
- पासपोर्ट साइज फोटो (आवश्यक परेमा)
- विदेशी लगानी भएको अवस्थामा सम्बन्धित स्वीकृति कागजात
- कम्पनी रजिस्ट्रारको कार्यालयले मागेका अन्य कागजात
कम्पनी दर्ता बनाउने प्रक्रिया
चरण १: कम्पनीको नाम आरक्षण (Name Reservation)
कम्पनी रजिस्ट्रारको अनलाइन प्रणालीमार्फत कम्पनीको नाम प्रस्ताव गरी Name Reservation को लागि आवेदन दिनुहोस्। नाम स्वीकृत भएपछि अर्को चरणमा जान सकिन्छ।
चरण २: आवश्यक कागजात तयार गर्नुहोस्
MOA, AOA, संस्थापकहरूको नागरिकता तथा अन्य आवश्यक कागजात तयार गर्नुहोस्।
चरण ३: अनलाइन आवेदन गर्नुहोस्
कम्पनी रजिस्ट्रारको आधिकारिक पोर्टलमा कम्पनी दर्ताको आवेदन भरी आवश्यक कागजातहरू अपलोड गर्नुहोस्।
चरण ४: कागजात प्रमाणीकरण
कम्पनी रजिस्ट्रारको कार्यालयले आवेदन र कागजातहरूको जाँच तथा प्रमाणीकरण गर्छ।
चरण ५: दर्ता शुल्क तिर्नुहोस्
कम्पनीको अधिकृत पूँजी (Authorized Capital) अनुसार तोकिएको दर्ता शुल्क तिर्नुपर्छ।
चरण ६: कम्पनी दर्ता प्रमाणपत्र प्राप्त गर्नुहोस्
सबै प्रक्रिया पूरा भएपछि कम्पनी रजिस्ट्रारको कार्यालयले Company Registration Certificate जारी गर्छ।
चरण ७: PAN र अन्य कानुनी प्रक्रिया पूरा गर्नुहोस्
कम्पनी दर्ता भएपछि:
- PAN दर्ता
- VAT (आवश्यक भएमा)
- बैंक खाता खोल्ने
- आवश्यक इजाजतपत्र (License) प्राप्त गर्ने
जस्ता थप प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्छ।
शुल्क
- कम्पनी दर्ता शुल्क Authorized Capital अनुसार फरक हुन्छ।
- अधिकृत पूँजी जति बढी हुन्छ, दर्ता शुल्क पनि त्यहीअनुसार बढ्न सक्छ।
लाग्ने समय
- आवश्यक कागजात पूरा भएमा सामान्यतया २–७ कार्यदिन भित्र कम्पनी दर्ता प्रक्रिया पूरा हुन सक्छ।
कहाँबाट बनाउने?
- कम्पनी रजिस्ट्रारको कार्यालय (Office of the Company Registrar – OCR)
- कम्पनी रजिस्ट्रारको आधिकारिक अनलाइन पोर्टल मार्फत आवेदन गर्न सकिन्छ।
कम्पनी दर्ता प्रमाणपत्रको उपयोग
- कानुनी रूपमा कम्पनी सञ्चालन गर्न
- PAN/VAT दर्ता गर्न
- व्यवसायिक बैंक खाता खोल्न
- सरकारी तथा निजी टेन्डरमा सहभागी हुन
- लगानी आकर्षित गर्न
- ऋण तथा वित्तीय सेवा लिन
- सरकारी इजाजतपत्र प्राप्त गर्न
प्रायः सोधिने प्रश्न (FAQs)
१. कम्पनी दर्ता र व्यवसाय दर्ता एउटै हो?
होइन। कम्पनी दर्ता कम्पनी ऐनअन्तर्गत कम्पनी रजिस्ट्रारको कार्यालयमा गरिन्छ भने एकल स्वामित्व व्यवसाय सामान्यतया सम्बन्धित स्थानीय तहमा दर्ता गरिन्छ।
२. कम्पनी दर्ता गर्न न्यूनतम कति जना संस्थापक चाहिन्छ?
प्रचलित कानुनअनुसार कम्पनीको प्रकार (जस्तै Private Company वा Public Company) अनुसार संस्थापकको संख्या फरक हुन सक्छ।
३. कम्पनी दर्तापछि PAN लिनुपर्छ?
हो। कम्पनी दर्ता भएपछि आन्तरिक राजस्व विभाग (IRD) मा PAN दर्ता गर्नु अनिवार्य हुन्छ।
४. कम्पनी दर्ता अनलाइनबाट गर्न सकिन्छ?
हो। कम्पनी रजिस्ट्रारको आधिकारिक अनलाइन प्रणालीमार्फत आवेदन दिन सकिन्छ।
५. कम्पनी दर्ता प्रमाणपत्र नवीकरण गर्नुपर्छ?
कम्पनी दर्ता प्रमाणपत्र आफैं वार्षिक रूपमा नवीकरण गर्नुपर्दैन। तर कम्पनीले वार्षिक विवरण (Annual Return) बुझाउने, कर विवरण पेश गर्ने तथा लागू हुने अन्य कानुनी दायित्वहरू नियमित रूपमा पूरा गर्नुपर्छ।
नोट: कम्पनी दर्ता सम्बन्धी नियम, शुल्क तथा आवश्यक कागजात समय–समयमा परिवर्तन हुन सक्छन्। आवेदन दिनुअघि कम्पनी रजिस्ट्रारको कार्यालय (OCR) र आन्तरिक राजस्व विभाग (IRD) का आधिकारिक सूचनाहरू हेर्नु उपयुक्त हुन्छ।