विवाह दर्ता प्रमाणपत्र (Marriage Registration Certificate) बनाउने प्रक्रिया – नेपाल
विवाह दर्ता प्रमाणपत्र भनेको के हो?
विवाह दर्ता प्रमाणपत्र भनेको पति–पत्नीबीच भएको विवाहलाई नेपाल सरकारद्वारा कानुनी रूपमा प्रमाणित गर्ने आधिकारिक कागजात हो। यो प्रमाणपत्र सम्पत्ति, बैंकिङ, राहदानी, भिसा, परिवार पुनर्मिलन, उत्तराधिकार तथा अन्य कानुनी कार्यका लागि आवश्यक पर्छ।
विवाह दर्ता गर्नका लागि योग्यता
- दुवै पक्ष नेपाली कानुनअनुसार विवाह गर्न योग्य हुनुपर्छ।
- पुरुष र महिला दुवैको उमेर कम्तीमा २० वर्ष पुगेको हुनुपर्छ।
- दुवै पक्षको स्वतन्त्र सहमति हुनुपर्छ।
- विवाह प्रचलित नेपाली कानुनअनुसार वैध हुनुपर्छ।
आवश्यक कागजातहरू
- पति र पत्नीको नेपाली नागरिकताको सक्कल तथा प्रतिलिपि
- दुवै जनाको पासपोर्ट साइज फोटो
- सम्बन्धित वडा कार्यालयको सिफारिस (आवश्यक परेमा)
- विवाह भएको प्रमाण (यदि माग गरिएमा)
- दुवै पक्षको स्थायी ठेगाना खुल्ने कागजात
- विदेशी नागरिकसँग विवाह भएको अवस्थामा सम्बन्धित देशको आवश्यक कागजात तथा वैधानिक प्रमाण
- अन्य आवश्यक कागजात (सम्बन्धित स्थानीय तहले मागेमा)
विवाह दर्ता बनाउने प्रक्रिया
चरण १: आवश्यक कागजात तयार गर्नुहोस्
पति–पत्नी दुवैको नागरिकता, फोटो र अन्य आवश्यक कागजातहरू तयार गर्नुहोस्।
चरण २: सम्बन्धित वडा कार्यालयमा जानुहोस्
पति वा पत्नीमध्ये कुनै एकको स्थायी ठेगाना रहेको वडा कार्यालयमा जानुहोस्।
चरण ३: आवेदन फाराम भर्नुहोस्
विवाह दर्ताको आवेदन फाराममा दुवै पक्षको व्यक्तिगत विवरण, विवाह मिति तथा आवश्यक जानकारी सही रूपमा भर्नुहोस्।
चरण ४: कागजात रुजु तथा प्रमाणीकरण
वडा कार्यालयले पेश गरिएका कागजात र विवरण जाँच गर्छ। आवश्यक परे दुवै पक्षलाई उपस्थित हुन वा साक्षी माग्न सकिन्छ।
चरण ५: विवाह दर्ता प्रमाणपत्र प्राप्त गर्नुहोस्
सबै प्रक्रिया पूरा भएपछि विवाह दर्ता प्रमाणपत्र जारी गरिन्छ। आवश्यक कागजात पूरा भएमा धेरै स्थानीय तहमा सोही दिन वा १–३ कार्यदिन भित्र प्रमाणपत्र प्राप्त गर्न सकिन्छ।
शुल्क
- शुल्क स्थानीय सरकार (गाउँपालिका/नगरपालिका) अनुसार फरक हुन सक्छ।
- केही स्थानीय तहमा सामान्य शुल्क लाग्छ भने केही अवस्थामा निःशुल्क सेवा पनि उपलब्ध हुन सक्छ।
लाग्ने समय
- सामान्यतया १–३ कार्यदिन।
- कागजात अपूरा भए वा थप प्रमाणीकरण आवश्यक परे समय बढ्न सक्छ।
कहाँबाट बनाउने?
- सम्बन्धित वडा कार्यालय (Ward Office)।
- विशेष अवस्थामा अदालतबाट सम्पन्न विवाह (Court Marriage) भएपछि सम्बन्धित स्थानीय तहमा दर्ता गरिन्छ।
विवाह दर्ता प्रमाणपत्रको उपयोग
- राहदानीमा जीवनसाथीको विवरण अद्यावधिक गर्न
- भिसा तथा परिवार पुनर्मिलन (Family Visa)
- बैंक तथा बिमा सम्बन्धी काम
- सम्पत्ति नामसारी
- उत्तराधिकार सम्बन्धी प्रक्रिया
- सरकारी तथा कानुनी कार्य
- वैवाहिक सम्बन्धको आधिकारिक प्रमाणका रूपमा
प्रायः सोधिने प्रश्न (FAQs)
१. विवाह दर्ता गर्न न्यूनतम उमेर कति हुनुपर्छ?
पुरुष र महिला दुवैको २० वर्ष पुगेको हुनुपर्छ।
२. विवाह भएको धेरै वर्षपछि पनि दर्ता गर्न मिल्छ?
हो, आवश्यक प्रमाण र कागजातका आधारमा पछि पनि विवाह दर्ता गर्न सकिन्छ।
३. दुवै जना उपस्थित हुन आवश्यक हुन्छ?
सामान्यतया पति र पत्नी दुवैको उपस्थिती आवश्यक हुन्छ। केही अवस्थामा स्थानीय तहले थप साक्षी पनि माग्न सक्छ।
४. विवाह दर्ता प्रमाणपत्र किन आवश्यक हुन्छ?
यो कानुनी रूपमा विवाह प्रमाणित गर्ने आधिकारिक कागजात हो, जुन भिसा, राहदानी, सम्पत्ति, बैंकिङ, बिमा, उत्तराधिकार तथा अन्य सरकारी सेवाका लागि आवश्यक पर्छ।
५. अनलाइनबाट विवाह दर्ता गर्न सकिन्छ?
केही स्थानीय तहमा अनलाइन पूर्व-आवेदनको सुविधा उपलब्ध हुन सक्छ। तर अन्तिम प्रमाणीकरण र प्रमाणपत्र जारी गर्ने प्रक्रिया सम्बन्धित वडा कार्यालयबाट नै हुन्छ।