सम्बन्ध विच्छेद (डिभोर्स) प्रमाणपत्र (Divorce Certificate) बनाउने प्रक्रिया – नेपाल
सम्बन्ध विच्छेद (डिभोर्स) प्रमाणपत्र भनेको के हो?
सम्बन्ध विच्छेद (डिभोर्स) प्रमाणपत्र भनेको श्रीमान्–श्रीमतीबीचको वैवाहिक सम्बन्ध कानुनी रूपमा अन्त्य भएको पुष्टि गर्ने आधिकारिक कागजात हो। नेपालमा सम्बन्ध विच्छेद सम्बन्धित जिल्ला अदालतको निर्णय पछि मात्र कानुनी रूपमा मान्य हुन्छ। अदालतको फैसला भएपछि सम्बन्धित स्थानीय वडा कार्यालयमा विवाह अभिलेख अद्यावधिक गरिन्छ।
सम्बन्ध विच्छेद गर्नका लागि योग्यता
- कानुनी रूपमा विवाह भएको हुनुपर्छ।
- पति वा पत्नीमध्ये कुनै एक वा दुवैले सम्बन्ध विच्छेदको निवेदन दिन सक्छन्।
- सम्बन्ध विच्छेद नेपालको प्रचलित कानुनअनुसार हुनुपर्छ।
आवश्यक कागजातहरू
- पति र पत्नीको नागरिकता प्रमाणपत्र
- विवाह दर्ता प्रमाणपत्र (यदि उपलब्ध भए)
- सम्बन्ध विच्छेदको निवेदन
- विवाहसँग सम्बन्धित अन्य प्रमाण (आवश्यक परेमा)
- अदालतले मागेका अन्य आवश्यक कागजात
- वारेसनामा (प्रतिनिधिमार्फत प्रक्रिया भएमा)
सम्बन्ध विच्छेद (डिभोर्स) गर्ने प्रक्रिया
चरण १: जिल्ला अदालतमा निवेदन दर्ता गर्नुहोस्
सम्बन्धित जिल्ला अदालतमा सम्बन्ध विच्छेदको निवेदन दर्ता गर्नुहोस्।
चरण २: आवश्यक कागजात पेश गर्नुहोस्
नागरिकता, विवाह दर्ता प्रमाणपत्र तथा अन्य आवश्यक कागजात अदालतमा बुझाउनुहोस्।
चरण ३: अदालतको सुनुवाइ
अदालतले दुवै पक्षलाई उपस्थित गराई आवश्यक सुनुवाइ, छलफल तथा मेलमिलापको प्रयास गर्न सक्छ।
चरण ४: अदालतको फैसला
सम्बन्ध विच्छेदका लागि कानुनी आधार पुगेको ठहर भएमा अदालतले सम्बन्ध विच्छेदको फैसला गर्छ।
चरण ५: सम्बन्ध विच्छेद प्रमाणपत्र प्राप्त गर्नुहोस्
फैसला अन्तिम भएपछि अदालतबाट सम्बन्ध विच्छेदको प्रमाणित प्रतिलिपि (Divorce Certificate / Certified Judgment Copy) प्राप्त गर्न सकिन्छ।
चरण ६: वडा कार्यालयमा अभिलेख अद्यावधिक गर्नुहोस्
आवश्यक परे अदालतको फैसला लिएर सम्बन्धित वडा कार्यालयमा विवाह दर्ता अभिलेख अद्यावधिक गर्न सकिन्छ।
शुल्क
- अदालतमा निवेदन दर्ता गर्दा सरकारले तोकेको अदालती शुल्क लाग्न सक्छ।
- प्रमाणित प्रतिलिपि (Certified Copy) लिँदा छुट्टै शुल्क लाग्न सक्छ।
लाग्ने समय
- सम्बन्ध विच्छेदको समय मुद्दाको प्रकृति, प्रमाण, पक्षहरूको सहमति तथा अदालतको कार्यबोझ अनुसार फरक हुन्छ।
- सहमतिमा भएको सम्बन्ध विच्छेद छिटो टुङ्गिन सक्छ भने विवादित मुद्दामा केही महिना वा सोभन्दा बढी समय लाग्न सक्छ।
कहाँबाट बनाउने?
- सम्बन्धित जिल्ला अदालतबाट।
- अदालतको फैसला पछि आवश्यक परे सम्बन्धित वडा कार्यालयमा अभिलेख अद्यावधिक गरिन्छ।
सम्बन्ध विच्छेद प्रमाणपत्रको उपयोग
- वैवाहिक सम्बन्ध अन्त्य भएको कानुनी प्रमाणका रूपमा
- पुनः विवाह गर्न
- नागरिकता, राहदानी वा अन्य सरकारी अभिलेख अद्यावधिक गर्न
- सम्पत्ति बाँडफाँट तथा उत्तराधिकार सम्बन्धी कार्य
- बैंक, बिमा तथा अन्य कानुनी प्रयोजन
प्रायः सोधिने प्रश्न (FAQs)
१. सम्बन्ध विच्छेद कहाँबाट हुन्छ?
सम्बन्ध विच्छेद सम्बन्धित जिल्ला अदालतबाट हुन्छ।
२. सम्बन्ध विच्छेद प्रमाणपत्र कसले जारी गर्छ?
अदालतले गरेको अन्तिम फैसलाको प्रमाणित प्रतिलिपि नै सम्बन्ध विच्छेदको आधिकारिक प्रमाण हो।
३. सम्बन्ध विच्छेदपछि विवाह दर्ता अद्यावधिक गर्नुपर्छ?
हो, आवश्यक परे अदालतको फैसला लिएर सम्बन्धित वडा कार्यालयमा विवाह अभिलेख अद्यावधिक गर्न सकिन्छ।
४. दुवै पक्षको सहमति आवश्यक हुन्छ?
सहमतिमा सम्बन्ध विच्छेद गर्न दुवै पक्षको सहमति हुन्छ। तर कानुनले तोकेका निश्चित आधारहरूमा एक पक्षले मात्र पनि अदालतमा सम्बन्ध विच्छेदको माग गर्न सक्छ।
५. सम्बन्ध विच्छेदपछि पुनः विवाह गर्न मिल्छ?
हो। अदालतको सम्बन्ध विच्छेद सम्बन्धी फैसला कानुनी रूपमा अन्तिम भएपछि प्रचलित कानुनअनुसार पुनः विवाह गर्न सकिन्छ।
